Tham dự Đại hội đồng IAEA đầu tiên sau ngày Việt Nam thống nhất
00:12 24/09/2005: Nhân dịp phiên họp Đại hội đồng IAEA lần thứ 49 khai mạc tại Viên, Áo, chúng tôi xin phép được đăng lại bài viết của một thành viên đã tham dự Đại hội đồng IAEA đầu tiên sau ngày Việt Nam thống nhất - ông Đinh Ngọc Lân, nguyên Trưởng Ban Đối ngoại, Viện NLNTVN. Bài đã được đăng trong tài liệu kỷ niệm 25 năm thành lập ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam (1976-2001) của Viện NLNTVN.

Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (International Atomic Energy Agency - IAEA) được thành lập năm 1957. Miền Nam Việt Nam trước đây là một trong 55 nước tham gia đầu tiên, được xem là sáng lập viên của IAEA. Hàng năm, IAEA họp Đại hội đồng (General Conference) tại trụ sở của IAEA đặt tại Viên, thủ đô của Áo, thỉnh thoảng có họp ở nước khác.

Năm 1975, sau ngày giải phóng Miền Nam, IAEA thông báo cho Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam biết có quyền thay thế chính quyền cũ làm thành viên của IAEA và mời cử đoàn đại biểu đi dự Đại hội đồng tại Viên vào cuối tháng 9/1975. Đoàn đại biểu được cử đi bao gồm giáo sư Lê Văn Thới, nguyên giám đốc Nguyên tử lực cuộc miền Nam làm trưởng đoàn và đồng chí Phan An (trước đã từng nghiên cứu tại Dupna - Liên Xô cũ). Đồng chí Trần Quỳnh, Phó chủ nhiệm UBKH & KTNN chỉ thị cho tôi, lúc đó là Thư ký vụ, ban Vật lý của Uỷ ban ra sân bay Gia Lâm đón và chuẩn bị cho đoàn đi họp. Giáo sư Lê Văn Thới làm giám đốc Nguyên tử lực cuộc miền Nam từ 1962 (trước đó là giáo sư Bửu Hội làm giám đốc từ ngày thành lập năm 1958). Giáo sư Thới sau là Phó chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc và mất năm 1980. Sau chuyến đi này, cuối 1975 Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam thông báo tạm ngừng hoạt động với tư cách là thành viên IAEA.

Năm 1978, khi được giao phụ trách công tác đối ngoại của Viện Nghiên cứu hạt nhân (tiền thân của Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam ngày nay – BTV), tôi đề xuất với giáo sư Viện trưởng Nguyễn Đình Tứ là nước ta nên tham gia IAEA trở lại với tư cách là nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thống nhất. Viện đã làm tờ trình lên UBKH & KTNN nhưng không được sự nhất trí của Vụ Hợp tác quốc tế, do e ngại về tài chính và về quan hệ với Liên Xô.  May mắn thay, sau chuyến thăm Ấn Độ, Thủ tướng Phạm Văn Đồng, tham khảo ý kiến của Thủ tướng Ấn Độ Indira Gandi đã chỉ thị cho Bộ Ngoại giao và UBKH & KTNN làm các thủ tục cần thiết để Việt Nam chính thức tham gia trở lại vào IAEA. Sau đó, cuối tháng 9/1978, tôi đã tham gia đoàn đại biểu Việt Nam tham dự Đại hội đồng tại Viên, lần tham gia Đại hội đồng đầu tiên sau ngày Việt Nam thống nhất.

Đoàn đại biểu do đồng chí Nguyễn Mạnh Cầm, lúc đó là đại sứ nước ta ở Tây Đức, làm trưởng đoàn, đoàn viên có đồng chí Lê Bá Cáp (Bộ Ngoại giao), đồng chí Nguyễn Nguyên Phong (cán bộ giảng dạy vật lý hạt nhân, Đại học Bách khoa Hà Nội) và tôi, Đinh Ngọc Lân. Anh Cáp sang Bonn trước và sẽ cùng anh Cầm sang Viên. Tôi và anh Phong được đồng chí Nguyễn Duy Trinh, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao lúc đó gọi lên gặp ngay chiều hôm trước khi đi để căn dặn và để báo cáo các ý kiến cho anh Cầm. Chúng tôi đến Matxcơva sáng thứ sáu và vội đi làm thị thực nhập cảnh ngay. Công việc thật là vội, vì thứ hai đã phải họp ở Viên, mà thứ bảy và chủ nhật là ngày họ nghỉ. Rất may, 5 giờ chiều thì có thị thực và hôm sau chúng tôi bay qua Viên bằng máy bay của hãng Aeroflot. Lần đầu tiên sang một nước tư bản, tôi không khỏi hồi hộp và có phần ngạc nhiên khi thấy họ làm thủ tục ở sân bay rất nhanh. Đẩy xe chở hành lý ra ngoài, đã thấy anh Cầm và anh Cáp đứng đón, đưa về chỗ ở.

Thành phố Viên trong mấy thế kỷ trước từng là thủ đô của Đế chế Áo, có nhiều cung điện và lâu đài nổi tiếng, nhiều công viên sạch đẹp và khách du lịch rất đông vì lúc này là mùa đẹp nhất trong năm.

Tối chủ nhật đoàn ta đến nơi ở của đoàn Liên Xô họp tất cả các đoàn của các nước xã hội chủ nghĩa để trao đổi về những vấn đề sẽ đưa ra trước Đại hội đồng.

Sáng thứ hai, Đại hội đồng khai mạc tại lâu đài Habsbourg, một cung điện cổ của Đế chế Áo trước đây. Trước lâu đài có treo cờ của khoảng 100 nước thành viên IAEA xếp theo thứ tự ABC. Cờ của nước ta treo cạnh cờ Liên Xô (theo tiếng Anh: Liên Xô -USSR ). Vào hội nghị, đoàn ta cũng ngồi ngay sau đoàn Liên xô.

Theo chương trình hội nghị, việc đầu tiên là bầu chủ tịch Đại hội đồng. Lần ấy chủ tịch Đại hội đồng là trưởng đoàn đại biểu Zaire, một nước ở Phi châu. Tiếp theo, lần lượt các trưởng đoàn đại biểu của các nước lên phát biểu ý kiến. Các bài phát biểu đều phải đưa cho ban tổ chức từ ngày hôm trước, ban tổ chức in ra để vào ô dành cho từng đoàn đại biểu. Theo qui định, các trưởng đoàn đều phải phát biểu bằng một trong bốn thứ tiếng Anh, Pháp, Nga, Tây ban nha, được gọi là ngôn ngữ làm việc (working languages). Tất cả các đoàn đều theo qui định như vậy, chỉ trừ đoàn của Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên phát biểu bằng tiếng Triều Tiên và được dịch đồng thời sang bốn thứ tiếng làm việc. Mấy năm sau này, tiếng Ả Rập cũng được xem là tiếng làm việc theo đề nghị của các nước Ả Rập và sau khi Trung Quốc gia nhập IAEA, thì thêm tiếng Trung Quốc.

Trước ngày đi họp, anh Tứ giao cho tôi chuẩn bị bài phát biểu của đoàn ta, chuẩn bị xong anh Tứ và anh Trần Quỳnh duyệt rồi chuyển sang Bộ Ngoại giao xem lại và cho dịch sang tiếng Pháp. Tôi mang bài phát biểu bằng tiếng Pháp sang đưa anh Cầm, anh sửa chữa một số điểm cho phù hợp với tình hình cụ thể rồi đọc trước Đại hội đồng. Trong bài phát biểu, trưởng đoàn ta đã gửi lời chào đến ông Tổng giám đốc IAEA, ông Chủ tịch Đại hội đồng và toàn thể các đoàn đại biểu các nước thành viên nhân dịp lần đầu tiên nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam độc lập, thống nhất tham dự Đại hội đồng IAEA. Nước ta cũng cam kết tích cực tham gia các hoạt động của IAEA và mong muốn nhận được sự giúp đỡ và hợp tác của IAEA và các nước thành viên để phát triển ngành khoa học, kỹ thuật hạt nhân phục vụ mục đích hoà bình ở Việt Nam.

Cũng trong thời gian họp Đại hội đồng, có cuộc hội nghị các nước tham gia Hiệp định Hợp tác vùng châu Á - Thái bình dưng (RCA), anh Cầm phân công tôi tham dự. Vì đây là lần đầu tiên nước ta tham gia cuộc họp của RCA, nên tôi được mời phát biểu đầu tiên. Ngôn ngữ làm việc duy nhất của hội nghị là tiếng Anh, mà tiếng Anh thì tôi chưa thạo, nên phải chuẩn bị sẵn một bài phát biểu và đọc trước hội nghị.

Một hoạt động quan trọng của đoàn trong thời gian họp Đại hội đồng là làm việc một buổi với Vụ Viện trợ và hợp tác kỹ thuật của IAEA. Đây là lần đầu tiên chúng tôi được nghe các quan chức của Vụ này trình bày cặn kẽ về các thủ tục cần thiết để xin viện trợ kỹ thuật hàng năm, về cách thức xây dựng các bản đề án viện trợ, bao gồm việc thuyết minh mục đích và nội dung xin viện trợ với thiết bị, đào tạo cán bộ và chuyên gia. Những điều này ngày nay đối với anh chị em làm công tác hợp tác quốc tế (của ngành – BTV) đã quá quen thuộc, nhưng đối với tôi lúc ấy, thật là mới mẻ. Trong thời gian họp Đại hội đồng, anh Cầm với tư cách trưởng đoàn đã đến chào ông Tổng giám đốc IAEA và gặp gỡ một số trưởng đoàn đại biểu các nước.

Đại hội đồng IAEA họp từ sáng thứ hai đến chiều thứ sáu thì bế mạc, sau khi đã biểu quyết thông qua kết nạp thành viên mới, thông qua ngân sách cho năm sau và bầu các thành viên mới thay cho những thành viên đã hết nhiệm kỳ trong Hội đồng Thống đốc (Board of Governors) là cơ quan lãnh đạo IAEA giữa hai kỳ Đại hội đồng.

Ngày hôm sau anh Cầm trở về Bonn, còn chúng tôi qua Maxcơva trở về nước, mang theo những kỷ niệm về thành phố Viên xinh đẹp và cổ kính, về những cuộc gặp gỡ và làm việc đầy hữu nghị và hiểu biết với các quan chức IAEA lần đầu tiên quen biết, mở đầu cho mối quan hệ tốt đẹp và sự giúp đỡ quý báu của IAEA đối với ngành khoa học, kỹ thuật hạt nhân nước ta trong hơn 20 năm qua.

Đinh Ngọc Lân

Online: 10
Số lượt truy cập: 7212657
Lên đầu trang
SSL