Hội thảo khu vực Đông Á về Trung tâm dữ liệu quốc gia (NDC)

Hội thảo có sự tham dự của các đại biểu là chuyên gia của CTBTO, đại diện các quốc gia khu vực Đông Á và các cơ quan liên quan của Việt Nam (Viện Khoa học và kỹ thuật hạt nhân/Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Trung tâm cảnh báo động đất và sóng thần/Viện Vật lý địa cầu, Viện Các khoa học trái đất/Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam).

Mục đích của Hội thảo nhằm tăng cường năng lực của các quốc gia thành viên Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBT) trong việc thực hiện cơ chế khai báo, đánh giá và sử dụng dữ liệu từ Hệ thống Giám sát Quốc tế (IMS) và các sản phẩm của Trung tâm Dữ liệu Quốc tế (IDC). Đây cũng là cơ hội quý báu để các Trung tâm Dữ liệu Quốc gia (NDC) trong khu vực Đông Á trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ chuyên môn và xây dựng mạng lưới hợp tác chặt chẽ hơn, hướng tới mục tiêu chung là thúc đẩy CTBT sớm có hiệu lực, đóng góp vào hòa bình và an ninh quốc tế.

Ông Robert Floyd, Thư ký điều hành CTBTO phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, ông Robert Floyd, Thư ký điều hành, Tổ chức Hiệp ước cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBTO) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của Hiệp ước cấm thử hạt nhân toàn diện trong việc ngăn chặn sự phổ biến và phát triển vũ khí hạt nhân, cũng như bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Ông cũng nhắc đến lễ kỷ niệm Nagasaki, một sự kiện đau thương trong lịch sử, để nhấn mạnh sự cần thiết của việc loại bỏ hoàn toàn vũ khí hạt nhân và nỗ lực chung tay của các quốc gia trên thể giới hướng đến mục tiêu một thế giới không có vũ khí hạt nhân.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Cục trưởng Nguyễn Hoàng Linh khẳng định, Việt Nam, với tư cách là quốc gia đã ký CTBT năm 1996 và phê chuẩn năm 2006, luôn thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân và tuân thủ các cam kết quốc tế. Dữ liệu từ Hệ thống IMS của CTBTO, bao gồm các trạm địa chấn, thủy âm, hạ âm và đo phóng xạ, đã được các Trung tâm Dữ liệu Quốc gia của Việt Nam, như Viện Khoa học và Kỹ thuật Hạt nhân và Viện các Khoa học Trái đất thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, khai thác hiệu quả. Những dữ liệu này không chỉ phục vụ giám sát và phát hiện các vụ thử hạt nhân mà còn hỗ trợ nghiên cứu khoa học, cảnh báo sớm thiên tai như sóng thần và quan trắc phóng xạ môi trường.

Cục trưởng Cục ATBXHN Nguyễn Hoàng Linh phát biểu khai mạc Hội thảo

Cục trưởng đánh giá cao sự hỗ trợ của CTBTO trong thời gian qua thông qua các hội thảo, khóa đào tạo và chương trình thực hành về khai thác dữ liệu IMS và đào tạo hướng dẫn thực hiện thanh tra tại địa điểm. Các hoạt động này, với sự tham gia của cán bộ Cục ATBXHN và các đơn vị liên quan, đã giúp Việt Nam nâng cao năng lực chuyên môn, tiếp cận công nghệ tiên tiến, kinh nghiệm quốc tế và đóng góp tích cực vào các mục tiêu của CTBT.

Toàn cảnh Hội thảo

Trong 5 ngày Hội thảo, các chuyên gia CTBTO và đại biểu sẽ thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm và thực hành dựa trên kịch bản để mô phỏng cơ chế vận hành dự kiến trong khuôn khổ CTBT, các NDC sẽ mô phỏng quy trình ra quyết định theo thời gian thực: tiến hành phân tích ban đầu sử dụng dữ liệu IMS, tích hợp các tập dữ liệu quốc gia liên quan, hợp tác với các NDC khác để tinh chỉnh đặc trưng sự kiện, và cuối cùng soạn thảo khuyến nghị kỹ thuật cho cơ quan quốc gia. Kịch bản mang đến một cơ hội thực tế, trực tiếp để nâng cao năng lực kỹ thuật, củng cố hợp tác khu vực, và mô phỏng các chức năng then chốt của cơ chế xác minh.

Ảnh tập thể các đại biểu Hội thảo

Hiệp ước Cấm Thử Hạt Nhân Toàn Diện (CTBT) là một hiệp ước quốc tế được thông qua năm 1996, nhằm cấm mọi vụ thử nghiệm vũ khí hạt nhân và các vụ nổ hạt nhân khác, dù vì mục đích quân sự hay dân sự, trên toàn cầu. Mục tiêu của CTBT là ngăn chặn sự phát triển và phổ biến vũ khí hạt nhân, thúc đẩy giải trừ quân bị và hòa bình quốc tế. Tuy nhiên, hiệp ước vẫn chưa có hiệu lực vì cần được phê chuẩn bởi 44 quốc gia cụ thể, và một số nước quan trọng như Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan chưa phê chuẩn. Tổ chức Hiệp ước Cấm Thử Hạt Nhân Toàn Diện (CTBTO) là tổ chức quốc tế có trụ sở tại Vienna, Áo, được thành lập để hỗ trợ thực thi CTBT. CTBTO vận hành Hệ thống Giám sát Quốc tế (IMS) với hơn 300 trạm giám sát trên toàn cầu, sử dụng công nghệ địa chấn, thủy âm, hạ âm và đo phóng xạ để phát hiện các vụ thử hạt nhân. Tổ chức này cũng thúc đẩy việc phê chuẩn hiệp ước và cung cấp dữ liệu giám sát cho các quốc gia thành viên, đồng thời hỗ trợ ứng phó khẩn cấp như phát hiện sóng thần hay tai nạn hạt nhân. Việt Nam đã ký Hiệp ước năm 1996 và phê chuẩn năm 2006, thể hiện cam kết mạnh mẽ nhằm thúc đẩy để Hiệp ước sớm có hiệu lực./.

TTĐT, Cục ATBXHN