PHIÊN CHUYÊN ĐỀ: An toàn bức xạ và hạt nhân đối với Dự án điện hạt nhân, lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu

Tham dự phiên họp có Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định, Nguyên Thứ trưởng Lê Đình Tiến, các chuyên gia trong nước và quốc tế cùng đại diện các Bộ, ngành, địa phương có liên quan, chủ đầu tư, cơ sở bức xạ và các các tổ chức quốc tế.

Ban Chủ tọa phiên chuyên đề gồm ông Nguyễn Hoàng Linh, Cục trưởng Cục ATBXHN và ông Nguyễn Ngọc Huynh, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân.

Phát biểu khai mạc, Cục trưởng Nguyễn Hoàng Linh cho biết Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 174/2024/QH15 về việc tiếp tục thực hiện chủ trương đầu tư Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Đây là quyết sách có ý nghĩa chiến lược, mở ra giai đoạn phát triển mới của ngành năng lượng nguyên tử, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội bền vững và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Cùng với đó, Việt Nam đang tích cực chuẩn bị đầu tư xây dựng Lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu mới nhằm tăng cường năng lực nghiên cứu, đào tạo nguồn nhân lực, sản xuất đồng vị phóng xạ và mở rộng các ứng dụng phục vụ y tế, công nghiệp, nông nghiệp và nghiên cứu khoa học.

Để triển khai thành công các chương trình này, bên cạnh việc chuẩn bị về đầu tư, công nghệ và hạ tầng, cần đặc biệt chú trọng xây dựng hệ thống pháp quy hạt nhân hiện đại, đồng bộ, phù hợp với các tiêu chuẩn an toàn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA); đồng thời nâng cao năng lực của cơ quan pháp quy, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật và tăng cường hợp tác quốc tế trong toàn bộ quá trình chuẩn bị, xây dựng và vận hành.

Trong bối cảnh đó, Phiên chuyên đề hôm nay được tổ chức nhằm tạo diễn đàn để các cơ quan quản lý, các nhà khoa học, chuyên gia, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, các chủ đầu tư và các đối tác quốc tế cùng trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ thực tiễn và đề xuất các giải pháp nhằm chuẩn bị tốt nhất cho việc triển khai Chương trình điện hạt nhân và Dự án Lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu của Việt Nam theo hướng an toàn, an ninh, hiệu quả và bền vững.

Phát biểu định hướng Phiên chuyên đề, Cục trưởng Nguyễn Hoàng Linh nhấn mạnh ba nhóm nội dung trọng tâm cần được tập trung trao đổi:

- Hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách và các quy định kỹ thuật về an toàn, an ninh và thanh sát hạt nhân; đồng thời nâng cao năng lực của cơ quan pháp quy hạt nhân quốc gia nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý đối với Nhà máy điện hạt nhân và Lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu.

- Các giải pháp phát triển nguồn nhân lực, tăng cường năng lực kỹ thuật và các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật; chuẩn bị đầy đủ các điều kiện phục vụ công tác thẩm định an toàn, cấp phép, thanh tra, giám sát và ứng phó sự cố trong toàn bộ vòng đời của các dự án hạt nhân.

- Kinh nghiệm quốc tế, tiếp thu các thông lệ tốt và khuyến nghị của IAEA; đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế nhằm huy động hiệu quả các nguồn lực phục vụ triển khai Chương trình điện hạt nhân của Việt Nam.

Tiếp đó, Phó Cục trưởng Cục ATBXHN Nguyễn Ngọc Huynh đã trình bày về  “Công tác pháp quy chuẩn bị cho dự án điện hạt nhân, lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu ", trong đó khái quát tiến độ triển khai Dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận và các cơ sở pháp lý liên quan, đồng thời cập nhật kết quả triển khai công tác chuẩn bị về pháp quy của Cục ATBXHN. Theo đó, Cục đang tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý, tiếp thu các khuyến nghị của Đoàn đánh giá INIR 2025, đồng thời tăng cường nguồn nhân lực, năng lực kỹ thuật và hợp tác quốc tế nhằm đáp ứng yêu cầu thẩm định, cấp phép cho Chương trình điện hạt nhân. Bên cạnh đó, những khó khăn về nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm và hạ tầng kỹ thuật phục vụ công tác thẩm định. Phó Cục trưởng đồng thời kiến nghị tiếp tục tăng cường sự hỗ trợ của các đối tác quốc tế và các chuyên gia trong nước để bảo đảm tiến độ triển khai Dự án Điện hạt nhân.

Ông Eric Mathet, Chuyên gia kỹ thuật hạt nhân cao cấp của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), đã gửi thông điệp qua video tới Hội nghị, chia sẻ những điểm nổi bật trong kết quả của Đoàn Đánh giá Cơ sở hạ tầng hạt nhân tích hợp (INIR) Giai đoạn 2 tại Việt Nam, đồng thời ghi nhận những nỗ lực và tiến triển của Việt Nam trong quá trình phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ Chương trình điện hạt nhân.

Đại diện Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam chia sẻ tại Hội nghị về Lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR): từ xu thế công nghệ đến cơ hội phát triển tại Việt Nam.

Tại phiên họp, đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, chủ đầu tư nhà máy điện hạt nhân  trình bày về công tác triển khai thực hiện Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đồng thời cam kết tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý nhà nước, các đối tác trong và ngoài nước để chuẩn bị Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận theo đúng quy định pháp luật, phù hợp thông lệ quốc tế và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành điện Việt Nam.

Phiên họp cũng được nghe giới thiệu và chia sẻ kinh nghiệm của các chuyên gia và đại diện các tổ chức quốc tế: về thẩm định an toàn và tổ chức hỗ trợ kỹ thuật cho Cơ quan pháp quy của ông Roman Polushin, Phó Tổng Giám đốc VO Safety; về bài học kinh nghiệm từ các dự án điện hạt nhân quốc tế đang triển khai và vai trò của các đối tác quốc tế của ông Cheneau Frédéric, Phó Chủ tịch, Ban Phát triển Kinh doanh Quốc tế, Tập đoàn Assystem, Cộng hoà Pháp Cơ quan Giám sát hạt nhân công nghiệp và môi trường Liên bang Nga (Rostechnazor); giới thiệu các giải pháp phát hiện và ghi đo bức xạ ion hóa (Ionizing radiation detection & measurement solutions) cùng các ứng dụng của ông Franck Conan, Đại diện Công ty Bertin Technologies, Cộng hoà  Pháp.

Ông Dubovitsky Egor Evgenievich, Quản lý cấp cao, Bộ phận Truyền thông, Tập đoàn Rosatom, Liên bang Nga chia sẻ kinh nghiệm của Nga và các giải pháp tích hợp của Rosatom trong việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân sử dụng lò phản ứng VVER-1200 và Trung tâm Khoa học và Công nghệ hạt nhân (Russian Experience and Rosatom’s Integrated Solutions for the Construction of NPPs with VVER‑1200 Reactors and the Center for Nuclear Science and Technology) qua cách tiếp cận toàn diện của Tập đoàn Nhà nước Rosatom đối với việc xây dựng các nhà máy điện hạt nhân sử dụng lò phản ứng VVER-1200 thế hệ III+, bao gồm toàn bộ vòng đời dự án, từ phát triển cơ sở hạ tầng đến vận hành và ngừng hoạt động.

Trao đổi về Hỗ trợ cấp phép cho dự án điện hạt nhân mới (Licensing support in New Build Projects), Ông Frank L. Karinda, Trưởng phòng Quản lý dự án Quốc tế, Tập đoàn TÜV SÜD, Đức đã giới thiệu năng lực của TÜV SÜD trong vai trò tư vấn kỹ thuật độc lập, thẩm định và hỗ trợ cơ quan quản lý đối với các dự án điện hạt nhân.

Phần thảo luận tại phiên chuyên đề ghi nhận nhiều ý kiến thiết thực từ các cơ quan quản lý, chuyên gia, chủ đầu tư và địa phương, tập trung đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật về năng lượng nguyên tử; nâng cao năng lực quản lý nhà nước; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý với các chủ đầu tư; đồng thời xây dựng văn hóa an toàn, phát triển đội ngũ chuyên gia và ứng dụng khoa học, công nghệ trong giám sát, kiểm soát an toàn bức xạ và hạt nhân.

Kết thúc phiên chuyên đề, Ban Chủ tọa thống nhất nhiều định hướng quan trọng, trong đó nhấn mạnh việc tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp luật; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; tăng cường năng lực của cơ quan pháp quy; phát triển nguồn nhân lực; mở rộng hợp tác quốc tế và xây dựng hệ thống bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và triển khai Chương trình điện hạt nhân quốc gia trong giai đoạn mới.

Thứ trưởng Lê Xuân Định, Nguyên Thứ trưởng Lê Đình Tiến chụp ảnh lưu niệm cùng Ban chủ tọa, báo cáo viên và các đại biểu

TTĐT, Cục ATBXHN