PHIÊN CHUYÊN ĐỀ: An toàn bức xạ trong lĩnh vực y tế và công nghiệp

Tham dự phiên họp có Lãnh đạo các Sở khoa học và công nghệ, các chuyên gia, nhà khoa học, trường đại học, viện nghiên cứu, bệnh viện; đại diện các tổ chức khoa học và công nghệ trong và ngoài nước, các cơ sở tiến hành công việc bức xạ, cơ sở thực hiện hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử.

Phát biểu khai mạc, Cục trưởng Nguyễn Hoàng Linh cho biết, y tế và công nghiệp là hai lĩnh vực có phạm vi ứng dụng bức xạ lớn nhất ở nước ta. Các kỹ thuật bức xạ và hạt nhân ngày càng được ứng dụng hiệu quả trong chẩn đoán, điều trị bệnh, kiểm định không phá hủy, đo lường, phân tích, nghiên cứu khoa học và sản xuất công nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Cùng với đó, công tác quản lý nhà nước không ngừng được hoàn thiện thông qua việc xây dựng hệ thống pháp luật, tăng cường cấp phép, thanh tra, kiểm soát nguồn phóng xạ, nâng cao năng lực cơ quan pháp quy và mở rộng hợp tác với Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cùng các đối tác quốc tế. Đặc biệt, Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp quy, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của công nghệ, số lượng cơ sở sử dụng nguồn và thiết bị bức xạ ngày càng gia tăng, cùng với yêu cầu chuyển đổi số, quản lý dựa trên đánh giá rủi ro, tăng cường an ninh nguồn phóng xạ và nâng cao năng lực ứng phó sự cố, công tác quản lý nhà nước cũng đang đứng trước nhiều yêu cầu mới. Đồng thời, việc xây dựng văn hóa an toàn tiếp tục là nền tảng quan trọng để bảo đảm mọi hoạt động ứng dụng bức xạ được thực hiện đúng quy định và an toàn. Định hướng nội dung thảo luận, Cục trưởng Nguyễn Hoàng Linh nhấn mạnh ba nhóm vấn đề trọng tâm cần được tập trung trao đổi tại Phiên chuyên đề:

Thứ nhất, đánh giá việc triển khai các quy định của pháp luật về an toàn bức xạ trong lĩnh vực y tế và công nghiệp; làm rõ những kết quả đã đạt được, những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, đồng thời đề xuất các giải pháp tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Thứ hai, trao đổi các giải pháp nâng cao năng lực quản lý và bảo đảm an toàn, an ninh nguồn phóng xạ trên cơ sở ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; tăng cường quản lý theo đánh giá rủi ro, nâng cao năng lực ứng phó sự cố và đẩy mạnh sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý với các địa phương, cơ sở y tế và doanh nghiệp.

Thứ ba, chia sẻ kinh nghiệm trong xây dựng văn hóa an toàn, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế; tiếp thu các thông lệ tốt và khuyến nghị của IAEA nhằm tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp quy, nâng cao năng lực của cơ quan pháp quy cũng như các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động trong lĩnh vực bức xạ và hạt nhân.

Phiên chuyên đề do bà Trần Bích Ngọc Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân và ông Phạm Văn Toàn, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đồng chủ tọa.

Tại phiên họp, Phó Cục trưởng Cục ATBXHN Trần Bích Ngọc đã trình bày chuyên đề "Quản lý nhà nước về an toàn bức xạ: Kết quả giai đoạn 2024–2026 và định hướng trong thời gian tới".

Phó Cục trưởng Trần Bích Ngọc đã điểm lại những kết quả nổi bật của công tác quản lý nhà nước về an toàn bức xạ giai đoạn 2024–2026, gồm: hoàn thiện thể chế, đổi mới công tác cấp phép theo mức độ rủi ro, tăng cường kiểm soát việc tuân thủ pháp luật, nâng cao năng lực hệ thống quản lý sau phân cấp và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong hoạt động quản lý.

Đồng thời, phân tích những yêu cầu mới đặt ra đối với công tác quản lý nhà nước trong bối cảnh các ứng dụng bức xạ tiếp tục phát triển mạnh và Việt Nam triển khai Chương trình điện hạt nhân. Phó Cục trưởng cũng đưa ra các định hướng nhằm tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; xây dựng hệ thống quản lý hiện đại, đồng bộ, phù hợp với các tiêu chuẩn và hướng dẫn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của lĩnh vực năng lượng nguyên tử tại Việt Nam.

PGS.TS. Lê Ngọc Hà, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân, Bệnh viện Vinmec, đã chia sẻ về công tác bảo đảm an toàn bức xạ trong lĩnh vực y học hạt nhân trong bối cảnh các kỹ thuật tiên tiến như PET/CT, SPECT/CT, cyclotron và theranostics ngày càng được ứng dụng rộng rãi. Theo ông, sự phát triển của lĩnh vực này đòi hỏi hệ thống quản lý an toàn bức xạ phải được hoàn thiện, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn. PGS.TS. Lê Ngọc Hà cho rằng hiện nay việc quản lý các thành phần của hệ thống y học hạt nhân còn phân tán giữa nhiều cơ quan, dẫn đến chồng chéo thủ tục và ảnh hưởng đến quá trình triển khai các kỹ thuật mới. Ông kiến nghị xây dựng cơ chế quản lý tích hợp, đẩy mạnh số hóa thủ tục, hoàn thiện quy định về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, đồng thời tăng cường phối hợp giữa Bộ Y tế và Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm hoàn thiện khung quản lý an toàn bức xạ, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của y học hạt nhân tại Việt Nam.

Chia sẻ về công tác bảo đảm an toàn bức xạ trong y tế, ThS. Đặng Minh Phước, Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết Bệnh viện Chợ Rẫy hiện là một trong những cơ sở y tế có quy mô ứng dụng bức xạ lớn nhất cả nước, với 68 thiết bị bức xạ và 37 nguồn phóng xạ, bao gồm nhiều hệ thống hiện đại như máy gia tốc xạ trị, PET/CT, SPECT/CT, Gamma Knife, Cyclotron, hệ thống chiếu xạ máu cùng các thiết bị X-quang, DSA và C-arm. Việc triển khai đồng bộ các kỹ thuật chuyên sâu đã góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị cho người bệnh.

Đặc biệt, công tác quản lý an toàn bức xạ đã được đẩy mạnh chuyển đổi số, từ quản lý giấy phép, hồ sơ kiểm định, kiểm xạ đến theo dõi vận hành thiết bị, quản lý nguồn phóng xạ, nước thải phóng xạ, quản lý sinh viên thực tập và cảnh báo nguy cơ mất an toàn, an ninh nguồn phóng xạ.

Ông Nguyễn Văn Sỹ, Phó Giám đốc Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội chia sẻ với kinh nghiệm nhiều năm vận hành các thiết bị bức xạ quy mô lớn như dây chuyền chiếu xạ Co-60 và hệ thống máy gia tốc Cyclotron 13 MeV dùng trong nghiên cứu và sản xuất đồng vị phóng xạ, Trung tâm đã thiết lập và thực thi một hệ thống đảm bảo an toàn bức xạ toàn diện. Hệ thống này bao gồm những quy định nội bộ đầy đủ và chặt chẽ, các biện pháp kiểm soát kỹ thuật với những trang thiết bị đồng bộ, cũng như ban hành các kế hoạch trong ứng phó sự cố bức xạ, đảm bảo an ninh nguồn phóng xạ, xử lý ban đầu tình huống khủng bố cấp cơ sở.

Giới thiệu tại Hội nghị về ứng dụng bức xạ trong hoạt động kiểm tra, thử nghiệm không phá hủy (NDT), ông Lê Văn Nghi, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ Thử không phá hủy Q.I.S khẳng định cam kết tuân thủ các quy định về an toàn, an ninh bức xạ, xây dựng văn hóa an toàn và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Ông kiến nghị tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý phù hợp với Luật Năng lượng nguyên tử và các tiêu chuẩn của IAEA, đơn giản hóa thủ tục cấp phép, đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo để thúc đẩy ứng dụng công nghệ bức xạ trong công nghiệp.

Ông Nguyễn Hữu Quyết, Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân, đã trình bày tham luận về Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia trong bối cảnh mới. Ông cho biết, việc Việt Nam tái khởi động Chương trình điện hạt nhân cùng với sự gia tăng các nhà máy điện hạt nhân trong khu vực đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực quan trắc, giám sát và cảnh báo sớm phóng xạ môi trường trên phạm vi toàn quốc. Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia đang từng bước được hoàn thiện theo hướng thống nhất, hiện đại, với Trung tâm Điều hành, các trạm quan trắc vùng, hệ thống quan trắc trực tuyến, mạng lưới phòng thí nghiệm phân tích và hạ tầng quản lý, chia sẻ dữ liệu, góp phần nâng cao năng lực ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân. Đồng thời, ông đề xuất tiếp tục mở rộng mạng lưới quan trắc, chuẩn hóa kỹ thuật, tăng cường liên thông dữ liệu, phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia, đẩy mạnh nội địa hóa công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân trong giai đoạn mới.

Tiến sĩ Toshihiko Ohnuki, Giáo sư danh dự, Đại học Khoa học Tokyo, đã trình bày tham luận về phương pháp tiếp cận quốc tế trong quản lý vật liệu phóng xạ có nguồn gốc tự nhiên (NORM) trong công nghiệp. Việc khai thác và chế biến các nguồn tài nguyên như đất hiếm và zircon cần đi đôi với quản lý hiệu quả NORM nhằm bảo vệ người lao động, cộng đồng và môi trường, đồng thời phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế và hướng dẫn của IAEA.

Phần thảo luận tại hai phiên chuyên đề ghi nhận nhiều ý kiến thiết thực từ các cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và địa phương, tập trung đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật về năng lượng nguyên tử; nâng cao năng lực quản lý nhà nước; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý trung ương và địa phương và cơ sở sử dụng bức xạ; thúc đẩy văn hóa an toàn, văn hóa an ninh.

Cục trưởng Nguyễn Hoàng Linh, nguyên Cục trưởng Ngô Đặng Nhân chụp ảnh lưu niệm cùng Ban chủ tọa, báo cáo viên và đại biểu

Ban Chủ tọa cũng trả lời giải đáp các khó khăn vướng mặc, kiến nghị của địa phương và cơ sở, nhấn mạnh việc tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp luật; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; xây dựng hệ thống bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

TTĐT, Cục ATBXHN